🌿 หมวดปัญญาและการพิจารณา
ก้นหม้อบ่ฮ้อน บ่เป็นแต่ไห มันเป็นแต่ไฟ บ่าใจ้กับหม้อ
(อย่าด่วนตัดสินปัญหา ควรพิจารณาที่เหตุ ไม่ใช่เพียงปลายเหตุ)
จิ้นบ่เน่าหนอนบ่จี คำบ่มีเขาบ่ว่า
(ถ้าไม่มีเหตุ ย่อมไม่มีผล)
คิดว่าตั๋วหล๊วกคือคนง่าว คิดว่าตั๋วง่าวคือคนหล๊วก
(อวดรู้คือโง่ คนฉลาดแท้มักอ่อนน้อม)
🌿 หมวดการดำเนินชีวิต
กิ๋นแล้วหื้อเก็บ เจ็บแล้วหื้อจำ
(เก็บเกี่ยวประสบการณ์ไว้เป็นบทเรียน)
เกิดเป็นคนขึ้นห้วยหื้อสุด ขุดฮูไหนหื้อตึก
(ทำสิ่งใดให้ถึงที่สุด)
ข้ามขัวยังบ่ป้น อย่าฟั่งห่มกันแยงเงา
(งานยังไม่สำเร็จ อย่าเพิ่งโอ้อวด)
เผื่อฮุ้คิง น้ำปิงปอแห้ง
(รู้ตัวอีกทีก็สายเกินแก้)
🌿 หมวดการพึ่งพาและสังคม
กล้วยคาง่าม ง่ามคากล้วย
(คนเราต้องพึ่งพาอาศัยกัน)
ไม้ต้นเดียวบ่เป๋นก๋อ ป๋อต้นเดียวบ่เป๋นเหล่า
(งานใหญ่ทำคนเดียวไม่ได้ ต้องอาศัยกัน)
เก็บผักหื้อเอาตึงเครือ เก็บบ่าเขือหื้อเอาตึงขวั๊น
(ทำอะไรให้ครบ อย่าทิ้งส่วนที่ยังมีคุณค่า)
🌿 หมวดคนและนิสัยใจคอ
ขี้ควายไหลตวยน้ำ
(โลเล ไม่มั่นคง)
คนง่าวบ่มี คนผะหยาดีก็ง่อม
(ความโง่กับความฉลาดเป็นของคู่กัน)
คนใบ้ใช้หลายเตื่อ
(คนไม่เข้าใจ ต้องสอนซ้ำหลายครั้ง)
คนอู้ได้ปากนัก อมแพะเต็มปากยังบ่ฮู้ตัว
(คนพูดมาก มักห้ามยาก)
🌿 หมวดความระมัดระวัง
ปลาแห้งไกล้แมว แมวบ่กิ๋นแมวง่าว สาวใกล้บ่าว บ่าวบ่าหยุบก็ซวาม
(อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน)
ขอนบ่มีเห็ด ไผตึงบ่เข้าไกล้
(ของไร้ประโยชน์ ย่อมไม่มีใครสนใจ)
🌿 หมวดคุณค่าและศักดิ์ศรี
ของกิ๋นลำอยู่ที่คนมัก ของจักฮักอยู่ที่เปิงใจ
(ดีหรือไม่ดี อยู่ที่ใจ)
แก่เพราะกิ๋นข้าว เฒ่าเพราะเกิดเมิน
(อายุสูงควรมาพร้อมคุณค่าและปัญญา)
ตูบน้อยไผว่าบ่มีผี คนงามคนดีไผว่าบ่มีเจ้าของ
(คนดี ย่อมเป็นที่หมายปอง)
🌿 หมวดเตือนใจเชิงอุปมา
แก่นตาควักออก เอาบ่ากอกเข้ายัด
(ทิ้งของมีค่า ไปคว้าของไร้ค่า)
สอนเปิ้นไต่ขัว ตั๋วกลั๋วตกน้ำ
(สอนคนอื่น แต่ตนเองไม่กล้าทำ)
หล็วกใส่ตั๋ว เอาหัวเข้าฮ่ม
(ฉลาดเพื่อตัวรอด แต่ไม่เหลียวแลผู้อื่น)
🌿 ว่าด้วยช่วงชีวิตมนุษย์ (คติอายุ)
สิบปี — อาบน้ำบ่ฮู้หนาว
ซาวปี — แอ่วสาวบ่ก้าย
สามสิบปี — บ่หน่ายสังขาร
สี่สิบปี — ยะก๋านเหมือนฟ้าผ่า
ห้าสิบปี — สาวน้อยด่าบ่เจ็บใจ๋
หกสิบปี — ไอเหมือนฟานโขก
เจ็ดสิบปี — บ่าโหกเต๋มตั๋ว
แปดสิบปี — ไขหัวเหมือนไห้
เก้าสิบปี — พ้องไขอยู่พ้องไขต๋าย
