๑. กันเข้าวัดหื้ออู้กำผาชญ์ กันเข้ากาดหื้อเป๋นป้อก๊า
คำแปล
ถ้าเข้าวัดให้พูดจาภาษานักปราชญ์ ถ้าเข้าตลาดให้ทำตัวเป็นพ่อค้า
ความหมาย
อยู่ในสังคมไหน ให้ปฏิบัติตัวกลมกลืนกับสังคมนั้น
เหมือนภาษิตไทยว่า เข้าเมืองตาหลิ่ว ให้หลิ่วตาตาม
๒. กิ๋นส้มบ่ดีฮาน กิ๋นหวานบ่ดีป้ำ
คำแปล
จะกินผลไม้เปรี้ยวไม่ควรทอนกิ่ง จะกินผลไม้หวานไม่ควรล้มต้น
ความหมาย
ไม่ควรทำลายหรือทำร้ายผู้มีพระคุณ
๓. กิ๋นหื้อปอต๊อง หย้องหื้อปอตั๋ว
คำแปล
กินให้พอดีท้อง แต่งกายให้พอดีตัว
ความหมาย
ทำอะไรให้รู้จักประมาณตน ไม่ทำเกินตัว
๔. กิ๋นหื้อปอคาบ หาบหื้อปอแฮง แป๋งหื้อปอใจ๋ ไข้หื้อปอนอน
คำแปล
กินให้พอมื้อ หาบให้พอแรง ทำให้พอใจ ป่วยให้พอพัก
ความหมาย
ทำสิ่งใดให้เต็มที่ตามกำลังของตนเอง
๕. กำจ่มกำด่ามีก้าเสี้ยงตี้ ถ้าฟังบ่ดีมันตึงบ่ม่วนหู
คำแปล
คำบ่นคำด่ามีค่าที่สุด แม้ฟังไม่เพราะหู
ความหมาย
คำตักเตือนของพ่อแม่และผู้ใหญ่ คือคำสอนที่มีคุณค่า
๖. เก็บผักหื้อเอาตึงเครือ เก็บบ่าเขือหื้อเอาตึงขวั้น
คำแปล
เก็บผักให้เอาทั้งเถา เก็บมะเขือให้เอาทั้งขั้ว
ความหมาย
รักใครให้รักทั้งครอบครัว ไม่ทอดทิ้งคนรอบข้างของเขา
๗. ของจักเสียหื้อรีบไจ๊ ของจักได้หื้อรีบเอา
คำแปล
ของที่จะเสียให้รีบใช้ ของที่จะได้ให้รีบเอา
ความหมาย
รู้จักจัดลำดับความสำคัญ และคว้าโอกาสเมื่อมาถึง
๘. คนตกต่ำต่าวนอนหงาย บ่ดีก๋ายเหยียบข้าม
คำแปล
คนล้มอย่านำไปเหยียบข้าม
ความหมาย
อย่าซ้ำเติมคนที่พลาดพลั้งหรือตกต่ำ
๙. ไค่หล็วกหื้ออยู่ใกล้นักผาชญ์ ไค่ฉลาดหื้อหัดไจ๊อ่องออ
คำแปล
อยากรอบรู้ให้อยู่ใกล้นักปราชญ์ อยากฉลาดให้ฝึกใช้สมอง
ความหมาย
เรียนรู้จากผู้รู้ และฝึกคิดด้วยตนเองเสมอ
๑๐. จะไปหล็วกก่อนหมอ จะไปซอก่อนปี่
คำแปล
อย่าฉลาดก่อนหมอ อย่าซอก่อนปี่
ความหมาย
อย่าทำก่อนกำหนดแนวทาง หรือก่อนผู้รู้จะชี้นำ
๑๑. จะไปเปิดเสื้อหื้อเปิ้นหันหลัง จะไปลอกหนังหื้อเปิ้นหันจิ๊น
คำแปล
อย่าเปิดเรื่องในให้คนเห็น
ความหมาย
เรื่องส่วนตัวหรือเรื่องภายใน ไม่ควรเปิดเผยโดยไม่จำเป็น
๑๒. จะหนีหื้อเปิ้นเสียดาย จะต๋ายหื้อเปิ้นเล่าไว้
คำแปล
จากไปให้คนเสียดาย ตายไปให้คนกล่าวขาน
ความหมาย
อยู่ให้เป็นประโยชน์ และมีคุณค่าต่อผู้อื่น
๑๓. ไต่ขัวบ่ป๊น จะไปฟั่งห่มก้นโยนฮาว
คำแปล
ข้ามสะพานยังไม่พ้น อย่าเพิ่งดีใจ
ความหมาย
งานยังไม่เสร็จ อย่าเพิ่งประมาทหรือสรุปก่อนเวลา
๑๔. ตอกสั้นหื้อมัดตี้กิ่ว สิ่วสั้นหื้อสิ่วไม้บาง
คำแปล
ใช้เครื่องมือให้เหมาะกับงาน
ความหมาย
ทำสิ่งใดให้เหมาะกับสภาพและบริบท
๑๕. นกบ่บินจะไปเขิงปีกอ้า ควายบ่กิ๋นหญ้า จะไปเต้กเขามันลง
คำแปล
อย่าฝืนให้ทำในสิ่งที่ไม่เต็มใจ
ความหมาย
อย่าบังคับผู้อื่นเกินความพร้อมของเขา
๑๖. ปี้น้องผิดกั๋น เหมือนพร้าฟันน้ำ
คำแปล
พี่น้องทะเลาะกัน เหมือนมีดฟันน้ำ
ความหมาย
สายเลือดยังไงก็ตัดไม่ขาด สอนให้รักและให้อภัยกัน
๑๗. เว้นหมาหื้อปอศอก เว้นวอกหื้อปอวา เว้นคนปาลาหื้อไกล๋แสนโยชน์
คำแปล
หลีกภัยให้ห่าง โดยเฉพาะคนพาล
ความหมาย
สิ่งอันตรายควรหลีกเลี่ยงให้ไกลที่สุด
๑๘. เหล็กบ่เหลี้ยมเปิ้นบ่เอาจี คนบ่ดีเปิ้นบ่เอามาไจ๊
คำแปล
ของไม่ดี คนไม่ดี ใครก็ไม่เลือกใช้
ความหมาย
คุณภาพคือสิ่งสำคัญ ทั้งคนและงาน
๑๙. อย่าเอาคนใบ้นำหน้า อย่าเอาคนต๋าบอดนำทาง
คำแปล
อย่าให้คนไม่รู้ นำทางคนอื่น
ความหมาย
ผู้นำต้องมีความรู้และความเข้าใจ
๒๐. อย่าอวดสูงกว่าป้อแม่ อย่าอวดแก่กว่าอาจารย์
คำแปล
อย่าอวดเหนือกว่าผู้มีพระคุณ
ความหมาย
ให้เคารพผู้เลี้ยงดูและผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชา
