ล้านนา – ล้านช้าง
รากเดียวกันของแผ่นดิน ภาษา และปัญญาชีวิต
ก่อนจะมีเส้นพรมแดน
ก่อนจะมีคำว่า “ประเทศ”
แผ่นดินแถบนี้เคยมีเพียงผู้คน ภาษา และวิถีชีวิต
ที่ไหลเวียนไปตามลุ่มน้ำ ป่าเขา และฤดูกาล
ล้านนา และ ล้านช้าง
มิได้แยกจากกันตั้งแต่ต้น
หากเป็นแขนงของต้นไม้ต้นเดียวกัน
ที่แตกกิ่งงอกงามอยู่คนละฟากภูเขา คนละสายธาร
ภาษาพูดใกล้กัน
อักษรธรรมอ่านถึงกัน
พุทธศาสนาเถรวาทเป็นแก่นเดียว
ผี–ขวัญ–ความเชื่อพื้นบ้านวางอยู่เคียงพุทธธรรมอย่างกลมกลืน
เมื่อฟังคำเมืองล้านนา
คนลาวเข้าใจ
เมื่ออ่านผญาล้านช้าง
หัวใจคนล้านนาก็สะเทือน
เพราะนี่คือ ภาษาของชีวิต
ไม่ใช่ภาษาของอำนาจ
“ผญา” : ปรัชญาชาวบ้านที่ยืนยาวกว่าราชอาณาจักร
ถ้าล้านนาเด่นในคำสอน กาพย์กลอน คัมภีร์ใบลาน
ล้านช้างก็มี “ผญา”
ถ้อยคำสั้น ๆ ที่สั่งสมภูมิปัญญาหลายชั่วคน
เป็นคำสอนที่ไม่ต้องเข้าวัดก็ได้ธรรม
ไม่ต้องอ่านออกเขียนได้ก็เข้าใจชีวิต
ผญาไม่ได้สอนให้เป็นนักปราชญ์
แต่สอนให้เป็น คนไม่ลืมคน
คันเจ้าได้อยู่ยอดฟ้าผาสาทประดับมุข
อย่าได้ลืมเฮียมทุกข์ผู้ขี่ควายคอนกล้า
เมื่อได้สูง อย่าลืมคนต่ำ
เมื่อได้ดี อย่าลืมคนลำบาก
คำสอนนี้ไม่ต้องแปล
เพราะโลกวันนี้ยังต้องการอยู่เสมอ
ความดีงามที่ไม่ต้องหรูหรา
ผญาไม่ได้สรรเสริญความร่ำรวย
แต่เตือนให้รู้จัก ความพอดี
คันได้กินลาบซิ้นอย่าลืมแจ่วแพวผัก
ได้กินพาเงินพาคำอย่าลืมกระเบียนฮ้าง
กินของดี อย่าดูแคลนของบ้าน ๆ
ได้ภาชนะเงินทอง อย่าลืมกระด้งผุ
นี่คือการสอนให้ ถ่อมตนโดยไม่ต้องสั่ง
เปลือกนอกไม่ใช่สาระ
ผญารู้เท่าทันมนุษย์มานาน
รู้ว่าความงาม ความดี ความรู้
ไม่จำเป็นต้องส่งเสียงดัง
เกลี้ยงแต่นอก ทางในเป็นหมากเดื่อ
หวานนอกเนื้อในส้มดั่งหมากนาว
คำพูดดี รูปลักษณ์งาม
อาจไม่เท่าความจริงใจและการกระทำ
ความรู้ที่ไม่ใช้ ก็ไม่ต่างจากไม้ตีผิดที่
ผญาไม่ปฏิเสธความรู้
แต่เตือนให้ใช้ให้เป็น
คนผู้มีความฮู้ ซูซีเฮ็ดบ่แหม่น
ความฮู้มีท่อแผ่นฟ้า เป็นบ้าท่อแผ่นดิน
รู้มากแต่ใช้ไม่เป็น
ก็พาตัวเองหลงทาง
ผญา : สะพานเชื่อมล้านนา–ล้านช้างในวันนี้
ในวันที่โลกหมุนเร็ว
คำสอนสมัยใหม่พรั่งพรู
ผญายังคงยืนอยู่เงียบ ๆ
เหมือนผู้เฒ่าที่ไม่แย่งไมค์ใคร
แต่พูดทีเดียว คนฟังเงียบทั้งวง
ผญาไม่ใช่ของลาวอย่างเดียว
ไม่ใช่ของล้านช้างเท่านั้น
แต่คือ มรดกปัญญาของคนไททั้งผืนแผ่นดิน
การเผยแผ่ผญา
จึงไม่ใช่การย้อนอดีต
แต่คือการพา “ราก”
กลับมาหล่อเลี้ยง “ปัจจุบัน”
และนี่เอง
คือภารกิจของ หอศิลปะมรดกกวีล้านนา
ที่จะทำให้ถ้อยคำเก่า
ยังมีชีวิตในหัวใจคนรุ่นใหม่
